Żółtaczka to nie choroba, a objaw, który wzbudza niepokój. Powstaje, gdy w naszym organizmie jest za dużo bilirubiny, czyli barwnika pochodzącego z rozpadu czerwonych krwinek. Charakterystycznym objawem żółtaczki jest żółte zabarwienie skóry i białek oczu, które na początku może być niewidoczne bez odpowiedniego sprzętu medycznego. Choć sama żółtaczka powszechnie kojarzona jest z wirusowym zapaleniem wątroby, może mieć wiele przyczyn. Zrozumienie, co to jest żółtaczka i jakie są jej przyczyny, ma kluczowe znaczenie dla postawienia właściwej diagnozy i wdrożenia skutecznego leczenia.
- Co to jest żółtaczka
- Żółtaczka objawy
- Rodzaje żółtaczki
- Żółtaczka u noworodków
- Czy żółtaczka jest zaraźliwa i czy żółtaczka jest śmiertelna?
Co to jest żółtaczka
Żółtaczka to nie choroba, a objaw, który występuje z powodu wielu chorób. Charakteryzuje się zażółceniem skóry, błon śluzowych i białkówek oczu. Jest spowodowane odkładaniem się nadmiaru bilirubiny, czyli żółtego barwnika w naszych tkankach. Jej nadmiar wynika ze zwiększonego stężenia we krwi, a sama bilirubina powstaje w wyniku rozpadu hemoglobiny z zużytych krwinek czerwonych oraz niektórych białek. O żółtaczce możemy mówić wtedy, gdy stężenie bilirubiny przekracza 43 µmol/l.
Żółtaczka ICD-10
W klasyfikacji żółtaczka ICD-10 występuje pod oznaczeniem R17. Zapis ten odnosi się do żółtaczki o nieokreślonym charakterze. Natomiast żółtaczka u noworodków opisywana jest kodem P58 i P59 w zależności od jej charakteru i obrazu klinicznego.
Żółtaczka przyczyny
Przyczyny żółtaczki są różne. Zazwyczaj kojarzona jest z chorobami wątroby, np. z wirusowym zapaleniem wątroby, marskością, czy stłuszczeniem. Może mieć ona także inne przyczyny:
- Nadmierne wytwarzanie bilirubiny związane z przyspieszonym rozpadem czerwonych krwinek, w takich chorobach, jak:
- hemoliza,
- krwiaki,
- uszkodzenia mięśni.
- Zahamowanie metabolizmu bilirubiny, widoczne w takich chorobach jak:
- wirusowe zapalenie wątroby typu A, B i C,
- alkoholowe zapalenie wątroby,
- polekowe uszkodzenia wątroby,
- niektóre choroby wrodzone, np. zespół Gilberta.
- Utrudnione wydalanie bilirubiny z organizmu, np. poprzez:
- kamienie w przewodach żółciowych,
- guzy trzustki i dróg żółciowych,
- cholestaza.
Żółtaczka objawy
Żółtaczka to objaw sam w sobie, ale nie występuje on samoistnie, a towarzyszy innym schorzeniom. Hiperbilirubinemia objawia się poprzez zażółcenie skóry, białkówek oczu i błon śluzowych, czyli tzw. stan podżółtaczkowy. Oprócz tych objawów możemy także zaobserwować symptomy współistniejące np. ogólne uczucie zmęczenia, osłabienie, bóle brzucha i nudności, spadek masy ciała i utrata apetytu.
Co ciekawe, żółtaczka nie zawsze oznacza zabarwienia o takiej samej intensywności. Barwa może różnić się w zależności od kilku czynników, takich jak obecność metabolitów bilirubiny, czy karnacja chorego. Co więcej, żółtaczka hemolityczna, czyli przedwątrobowa daje jaśniejszy odcień, a także charakteryzuje się takimi objawami jak: ciemne zabarwienie stolca, mocz w kolorze słomkowym. W przypadku żółtaczki wątrobowej i pozawątrobowej charakterystycznym objawem jest ciemny kolor moczu.
Pierwsze objawy żółtaczki
Pierwsze objawy żółtaczki pojawiają się na twardówce. Następnie widać je na skórze i błonach śluzowych. Warto więc obserwować oczy w poszukiwaniu zażółcenia, mimo iż w wielu przypadkach nie jest ono widoczne na pierwszy rzut oka. Wczesne rozpoznanie i szybka reakcja ma duże znaczenie. Pierwsze objawy żółtaczki powinny skłonić do wizyty u lekarza i wykonania potrzebnych badań diagnostycznych.
Rodzaje żółtaczki
Żółtaczkę można podzielić ze względu na jej charakter, występujące objawy, czy przyczyny. Każda ma inną specyfikę i wymaga innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
Żółtaczka mechaniczna
Żółtaczka mechaniczna zwana takżę pozawątrobową lub cholestazą zewnątrzwątrobową powstaje na skutek utrudnionego odpływu żółci z wątroby. Jest ona zazwyczaj spowodowana kamicą przewodową lub guzami, które uciskają drogi żółciowe i tamują przepływ żółci. Charakterystyczne objawy to m.in. odbarwienia stolca, ciemny mocz, a pacjent także skarżą się na silny świąd i inne objawy skórne. Czy żółtaczka mechaniczna jest śmiertelna? Jeśli jest ona odpowiednio wcześnie zdiagnozowana, przy przystąpieniu do leczenia nie jest niebezpieczna, jednak w zaawansowanych i nieleczonych przypadkach może stanowić zagrożenie dla życia pacjenta.
Żółtaczka fizjologiczna
Żółtaczka fizjologiczna, czyli żółtaczka noworodka jest objawem adaptacji wątroby do życia poza macicą matki. Pojawia się po 24. godzinach życia i samoistnie ustępuje po około tygodniu lub 14 daniach w przypadku wcześniaków. Co ciekawe żółtaczka fizjologiczna pojawia się u około 70% noworodków i 80% wcześniaków. U noworodków, u których stwierdzono żółtaczkę, skóra jest widocznie zażółcona, a poziom bilirubiny osiągnie ok. 5-7 mg/dl. W sytuacji, gdy żółtaczka u noworodka się przedłuża, należy skonsultować się z pediatrą.
Żółtaczka pokarmowa
Żółtaczka typu A, zwana także żółtaczką pokarmową i chorobą brudnych rąk jest wysoce zakaźna. Wywoływana jest przez wirusy zapalenia wątroby typu A i przenosi się drogą oralno-fekalną. Żółtaczką pokarmową najłatwiej zarazić się przez spożycie skażonych produktów i wody, a także na skutek niestosowanie zasad higieny i kontaktu z osobą zakażoną. Pierwsze objawy żółtaczki pokarmowej to przede wszystkim zażółcenie białkówki i powłok skórnych, a także objawy grypopodobne oraz nudności, wzdęcia, zgaga i inne symptomy związane z układem pokarmowym. WZW A występuje częściej u dzieci, niż dorosłych, a dobra wiadomość jest taka, że u najmłodszych przebiega łagodnie.
Żółtaczka typu B
Wirusowe zapalenie typu B, zwane także HBV to choroba, do której zakażenia dochodzi w wyniku kontaktu z krwią, np. podczas operacji oraz zabiegów chirurgicznych i stomatologicznych, gdy nie zostały zachowane zasady higieny, a także drogą płciową, chociaż do tego typu zakażenia dochodzi bardzo rzadko. Choroba może mieć charakter ostry, ale może także rozwijać się powoli i utrzymywać się przez długi czas. Wśród głównych objawów WZW B wymienia się: zażółcenie skóry i białkówek oczu, zmęczenie, zmiany koloru moczu i stolca i problemy jelitowe, w wielu przypadkach, jednak choroba nie daje żadnych objawów. Największe zagrożenie przy żółtaczce typu B stanowi długotrwałe uszkodzenie wątroby, jednak istnieje szczepionka na WZW B, która jest bezpieczna i skuteczna.
Żółtaczka typu C
Żółtaczka typu C wywoływana jest przez wirusa HCV. Do zakażenia dochodzi w wyniku kontaktu z krwią. Co ciekawe, bardzo często choroba rozwija się bezobjawowo, dlatego wiele osób dowiaduje się o zakażeniu dopiero w zaawansowanym stadium. Obecnie nie istnieje skuteczna szczepionka na HCV, tak jak w przypadku szczepionki na żółtaczkę typu A i B. Z tego powodu tak ważne są regularne kontrole zdrowia i stosowanie się do zasad profilaktyki.
Żółtaczka u noworodków
Żółtaczka u noworodków zwana także żółtaczką fizjologiczną w większości przypadków nie jest powodem do niepokoju. Występuje ona u około 70% noworodków urodzonych o czasie i aż u 80% wcześniaków. Zazwyczaj pojawia się po 24 godzinach od narodzin, gdy wątroba maluszka nie jest jeszcze w pełni dojrzała i nie potrafi wystarczająco szybko przetwarzać bilirubiny.
Żółtaczka u noworodka objawy
Najbardziej charakterystycznym sygnałem jest żółta barwa skóry i żółtaczka oczu u noworodka. Pierwsze objawy żółtaczki u noworodka to: zażółcenie skóry, błon śluzowych i białkówek oczu. Kolor skór zazwyczaj przybiera delikatnie żółtą barwę, a u noworodka poziom bilirubiny osiąga od 5 do 7 mg/dl, co mieści się w granicach normy bilirubiny u noworodka.
Ile trwa żółtaczka u noworodka?
Żółtaczka u noworodka trwa zazwyczaj około tygodnia, a u wcześniaków może przedłużać się do 14 dni. Jest to naturalne zjawisko, a w czasie manifestowania się objawów lekarze monitorują poziom bilirubiny, aby upewnić się, że jej stężenie nie przekracza wartości fizjologicznych.
Ile trwa żółtaczka u dorosłych?
Żółtaczka u dorosłych ma zupełnie inne podłoże. Może wynikać z chorób wątroby, wirusowego zapalenia lub mechanicznych przeszkód w odpływie żółci. W takim przypadku długość jej trwania zależy od przyczyny i sposobu leczenia. Choroba może trwać wiele lat i przebiegać bezobjawowo, co przekłada się na jej przewlekły charakter.
Przedłużająca się żółtaczka u noworodka – co zrobić?
Jeśli żółtaczka u noworodka się przedłuża, a jej objawy nasilają, konieczna jest konsultacja z pediatrą. Lekarz zaleca zazwyczaj badania poziomu bilirubiny całkowitej i sprzężonej, aby ocenić, czy nie doszło do zaburzeń pracy wątroby lub przepływu żółci. Wśród najczęstszych przyczyn przedłużającej się żółtaczki u noworodków wymienia się m.in. trudności związane z karmieniem piersią, czyli tzw. żółtaczka z karmienia piersią, a także poważniejsze zaburzenia np. cholestaza, czyli utrudniony odpływ żółci, czy choroby hemolityczne. W takich przypadkach konieczna jest szybka diagnoza i wprowadzenie leczenia, często w warunkach szpitalnych. Warto jednak pamiętać, że żółtaczka przedłużająca się wymaga obserwacji, ale nie zawsze oznacza chorobę.
Czy żółtaczka jest zaraźliwa i czy żółtaczka jest śmiertelna?
Część chorób, które powodują żółtaczkę są zaraźliwe. Wirusowe zapalenie wątroby typu A, B i C, których jednym z objawów jest żółtaczka są chorobą zaraźliwą. WZW A ma dużą zakaźność i można się nią zarazić poprzez kontakt z osobą zakażoną, na skutek spożycia skażonych produktów spożywczych i wody oraz w wyniku niezastosowania się do zasad higieny. Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C przenosi się przez kontakt z krwią i niekiedy także drogą płciową. Inne typy żółtaczek np. żółtaczka fizjologiczna, która pojawia się u noworodków, czy żółtaczka mechaniczna nie są zaraźliwe.
Czy żółtaczka jest śmiertelna?
Sama żółtaczka nie jest śmiertelna, ponieważ jest to objaw choroby, natomiast istotna jest przyczyna, czyli choroba, która wywołuje żółtaczkę. Choroby wywołujące żółtaczkę mogą być bardzo groźne. Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, nieleczona żółtaczka mechaniczna, czy ciężkie choroby wątroby mogą prowadzić do niewydolności narządu i poważnych powikłań zagrażających życiu.
Jaka żółtaczka jest najgorsza?
Pytanie, jaka żółtaczka jest najgorsza nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ każda z nich może być groźna w określonych warunkach. Lekarze jednak zwracają szczególną uwagę na żółtaczkę typu B i typu C, ponieważ choroby mogą prowadzić do marskości i raka wątroby. Uważać należy także na żółtaczkę mechaniczną, która jest związana z nieprawidłowościami w pracy dróg żółciowych oraz trzustki. Za niebezpieczne uważa się przewlekłe postacie wirusowego zapalenia wątroby, które przez wiele lat mogą przebiegać bezobjawowo, a następnie prowadzić do poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń wątroby.
