Hipotermia to niebezpieczny spadek temperatury ciała, prowadzący do zaburzeń pracy narządów i zagrażający życiu. Od ilu stopni mówimy o hipotermii? Już wtedy, gdy temperatura ciała spada poniżej 35°C. Wychłodzenie może objawiać się na różne sposoby – w zależności od jego stopnia. Należy zwracać uwagę na wszystkie sygnały ostrzegawcze i szybko reagować. Możemy w ten sposób uratować komuś życie. Dowiedz się, jakie są pierwsze objawy hipotermii i jak przeprowadzić pierwszą pomoc.
- Hipotermia co to?
- Rodzaje hipotermii
- Przyczyny hipotermii
- Objawy hipotermii
- Hipotermia u dzieci
- Hipotermia u osób starszych
- Hipotermia u kota i psa
- Hipotermia pierwsza pomoc
- Leczenie hipotermii
- Czy hipotermia jest niebezpieczna?
Hipotermia co to?
Hipotermia to stan, w którym temperatura ciała człowieka spada poniżej 35°C. Taka temperatura ciała uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie naszych narządów i przeprowadzanie procesów metabolicznych. Hipotermia w ICD-10 oznaczona jest kodem T68, a stan hipotermii u noworodka posiada oznaczenie P80. Hipotermia może mieć charakter przypadkowy i pourazowy, czasami temperaturę ciała obniża się celowo w warunkach medycznych, wtedy mówimy o hipotermii terapeutycznej. Nie jest to jednorodny stan, a jego przebieg zależy w dużej mierze od stopnia wychłodzenia. Im niższa temperatura ciała, tym większe ryzyko wystąpienia zaburzeń rytmu serca, utraty przytomności, a nawet zatrzymania krążenia.
Hipotermia skutki uboczne
Skutki hipotermii zależą od stopnia wychłodzenia organizmu i czasu jego trwania. Co ciekawe, nawet niewielki spadek temperatury może zaburzyć pracę naszego organizmu. Dlaczego? Ciało człowieka funkcjonuje we właściwy sposób w wąskim zakresie temperatur. Optymalna temperatura ciała człowieka to około 36,6°C. Wszelkie odchylenia od tej wartości, w obie strony, wpływają na stan człowieka. Najpoważniejszymi skutkami hipotermii są: niewydolność serca, zaburzenia neurologiczne, uszkodzenia nerek, obniżenie ciśnienia, zatrzymanie oddechu, nagłe zatrzymanie krążenia, śmierć.
Rodzaje hipotermii
W hipotermii wyróżnia się kilka rodzajów i stopni. Dokładna klasyfikacja pozwala na określenie zagrożenia i wdrożenie odpowiedniej pomocy lub leczenia.
Stopnie hipotermii
Jedna z klasyfikacji hipotermii bazuje na zróżnicowaniu w temperaturze ciała pacjenta. Wyróżnia się 3 rodzaje hipotermii:
- Hipotermia łagodna – Przy tym rodzaju hipotermii temperatura ciała spada do około 35-32°C. Główne objawy, które można zauważyć, to przede wszystkim osłabienie organizmu, drżenie mięśni, które starają się wytworzyć więcej ciepła oraz bardzo zimne dłonie i stopy.
- Hipotermia umiarkowana – Gdy temperatura ciała spada poniżej 32°C, organizm zaczyna funkcjonować coraz wolniej. W efekcie pojawia się dezorientacja, senność, a nawet halucynacje. Poszkodowany często nie wie, gdzie się znajduje i co się stało, ale pozostaje przytomny. Jego źrenice są powiększone, a skóra mocno wychłodzona.
- Hipotermia głęboka lub ciężka – W najgorszym przypadku hipotermii temperatura ciała człowieka spada poniżej 28°C. W takim stanie poszkodowany traci przytomność, a jego oddech zwalnia i staje się bardziej płytki. Tętno jest bardzo słabe, a także pojawia się obrzęk płuc. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.
Skala szwajcarska hipotermii
Stan hipotermii można także ocenić na podstawie skali szwajcarskiej. Jest to narzędzie kliniczne, które służy do oceny stopnia hipotermii i wyróżnia 5 poziomów, które różnią się objawami.
- Hipotermia I stopnia – W tym przypadku osoba poszkodowana odczuwa dreszcze i ogólny niepokój, ale zachowuje przytomność. Stopy i dłonie są zimne, a temperatura ciała sięga 35-32°C.
- Hipotermia II stopnia – Poszkodowany staje się senny, nie ma już dreszczy, jest zdezorientowany, a jego czynności życiowe spowalniają. Mogą pojawić się wtedy zaburzenia koordynacji ruchowej i mowy. Innym objawem jest nierówne tętno. Temperatura ciała wynosi od 32 do 28°C.
- Hipotermia III stopnia – Przy tym stopniu hipotermii poszkodowany traci przytomność. Serce zaczyna bić wolniej, a oddech staje się płytki. Dodatkowo zauważalnym objawem jest bardzo zimna skóra, a temperatura ciała wynosi 28-24°C.
- Hipotermia IV stopnia – Poszkodowany jest nieprzytomny i nie reaguje na bodźce. Dochodzi do zatrzymania krążenia, a temperatura ciała maleje do 24-15°C.
- Hipotermia V stopnia – Ostatni stopień hipotermii to zamarznięcie. Skóra nie jest już podatna na ucisk, a temperatura ciała spada poniżej 15°C. Dochodzi do śmierci.
Przyczyny hipotermii
Do stanu hipotermii dochodzi, gdy tempo utraty ciepła przewyższa zdolność organizmu do jego wytwarzania. Nasz organizm może tracić ciepło przez skórę, drogi oddechowe i kontakt z zimnym otoczeniem. Najczęstszą przyczyną hipotermii jest przebywanie w środowisku z niską temperaturą powietrza. Długa ekspozycja na zimno, np. na zewnątrz, w wodzie, podczas zimowych górskich wycieczek, czy na zimnym podłożu może prowadzić do hipotermii. Co więcej, silny wiatr i duża wilgoć znacznie przyspieszają wychłodzenie i mogą wyrządzić duże szkody.
Do wychłodzenia organizmu dochodzi także u osób z zaburzeniami termoregulacji, czyli utrzymywania stałej temperatury ciała. Choroby i zaburzenia z tym związane to np. niedoczynność tarczycy, hipoglikemia, niedożywienie i odwodnienie, a także niektóre zaburzenia neurologiczne.
Ponadto na oziębienia i wychłodzenia narażone są także noworodki, niemowlęta i osoby starsze. Dlaczego się tak dzieje? Małe dzieci mają zazwyczaj jeszcze niewystarczająco rozwinięty mechanizm regulacji ciepła. Z tego powodu są bardziej podatne na hipotermię. Nie można także zapomnieć o innej grupie osób – tych pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. W tych przypadkach świadomość jest znacznie obniżona, przez co osoby nie są same w stanie ocenić, czy jest im wystarczająco ciepło, często nie czują też zimna, a wszelkie reakcje mające na celu podwyższenie temperatury ciała w obronie przed hipotermią, są zaburzone właśnie przez te środki.
Zrozumienie, jakie są przyczyny hipotermii, ma kluczowe znaczenie dla jej zapobiegania. W większości przypadków wystarczy odpowiednie przygotowanie, czyli ochrona termiczna, unikanie zimna i wilgoci, a także szybka reakcja, gdy zauważymy pierwsze objawy hipotermii.
Objawy hipotermii
Objawy hipotermii możemy podzielić na kilka faz w zależności od zaawansowania stanu lub temperatury ciała poszkodowanego. Każda faza będzie wymagać nieco innej pierwszej pomocy. Z tego powodu warto wpierw ocenić stan pacjenta i jego symptomy. Dopiero wtedy można, a nawet powinno się przejść do udzielania pomocy.
W pierwszej fazie hipotermii obserwujemy łagodne objawy. Są to sygnały od naszego organizmu, który uruchamia mechanizmy obronne. Ich funkcją jest przede wszystkim zatrzymanie ciepła, a także utrzymanie pracy kluczowych narządów. Wśród tych łagodnych objawów wymienia się takie symptomy jak:
- dreszcze, których są naturalną i normalną reakcją organizmu chcącego uregulować swoją temperaturę,
- zimna i blada skóra,
- drętwienie kończyn
- przyspieszone tętno,
- przyspieszony oddech,
- ogólne uczucie niepokoju,
- zaburzenia koncentracji i dezorientacja.
W drugiej fazie hipotermii objawy są umiarkowane. Wtedy temperatura ciała człowieka spada do 32°C, ale może być też niższa. Wśród głównych objawów wymienia się:
- ustąpienie dreszczy – co ciekawe, nie jest to dobry znak, ponieważ organizm nie stara się już bronić przed spadkiem temperatury,
- spowolnienie oddechu,
- spowolnienie pracy serca,
- senność,
- dezorientacja,
- zimna skóra w obrębie klatki piersiowej.
Trzecia faza hipotermii jest skoncentrowana wśród osób w średniej i złej sytuacji. Gdy temperatura spada poniżej 28°C, poszkodowany:
- traci przytomność,
- nie reaguje też na bodźce,
- ma słabe lub niewyczuwalne tętno
- jego skóra i usta nabierają sinej barwy.
Czwarta i ostatnia faza hipotermii to ta najcięższa. Jeśli doszło do spadku temperatury ciała poniżej 24°C poszkodowany:
- jest nieprzytomny,
- nie oddycha,
- doszło do zatrzymania krążenia.
Hipotermia u dzieci
Małe dzieci, a właściwie noworodki i niemowlęta są szczególnie narażone na hipotermię. Dzieje się tak, ponieważ mali pacjenci nie rozwinęli jeszcze wystarczająco swoich mechanizmów termoregulacji. Ponadto dzieci tracą dużo ciepła na skutek parowania i niedoboru podskórnej tkanki tłuszczowej. Co ciekawe, jedyny mechanizm termogenezy, z jakiego korzystają najmłodsi to ta bezdrżeniowa. Działa ona, pozyskując energię cieplną z brunatnej tkanki tłuszczowej, która rozwija się jeszcze w fazie płodowej. Jeśli organizm noworodka potrzebuje więcej ciepła, dochodzi do rozpadu tej tkanki, która jest niestety nieodnawialna. Temperaturę ciała noworodka trzeba, więc stale monitorować.
Hipotermia u noworodka może spędzać sen z powiek wielu rodzicom, ale warto znać objawy, które mogą być sygnałem ostrzegawczym. Objawy hipotermii u dzieci to przede wszystkim:
- ochłodzenie skóry,
- sina i blada skóra,
- senność,
- brak łaknienia,
- zaburzenia rytmu oddychania.
Warto uważać na wszelkie sygnały ostrzegawcze. Hipotermia u noworodka często wymaga pomocy personelu medycznego, a jej skutki mogą być bardzo poważne, a nawet doprowadzić do śmierci maluszka.
Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia temperatura ciała noworodka powinna być utrzymana w granicach 36,5-37,5℃. Natomiast za hipotermię uznaje się spadek temperatury poniżej 36,4℃.
Hipotermia u osób starszych
Badania potwierdzają, że u osób w podeszłym wieku temperatura ciała spada. Mówiąc o przyczynach to najważniejszych zalicza się zmniejszenie masy mięśniowej i podskórnej tkanki tłuszczowej, przez co występują trudności z utrzymaniem odpowiedniej temperatury. Ponadto na uczucie zimna wpływać mogą choroby współistniejące, czy zażywane leki.
Objawy hipotermii u osób starszych nie różnią się od tych, zauważonych u młodszych pacjentów. Seniorzy skarżą się na zimną i bladą skórę, dreszcze, senność, zmęczenie i mniejszą częstotliwość oddechów. Warto zwracać uwagę na te symptomy i szybko reagować. Do hipotermii dochodzi znacznie częściej w okresie jesienno-zimowym. Seniorzy wrażliwi na niskie temperatury powinni ciepło się ubierać, nawet w domu, mieć zapas koców i nie oszczędzać na ogrzewaniu. Jeśli senior jest chory i sam nie może powiedzieć, czego potrzebuje, należy zwracać uwagę na sygnały ostrzegawcze i odpowiednio reagować.
Hipotermia u kota i psa
Największe ryzyko hipotermii u zwierząt występuje wtedy, gdy długo przebywają one w niskiej temperaturze w wilgotnym środowisku. U naszych pupili hipotermia objawia się poprzez drżenie mięśni, ospałość, płytki oddech, zimne opuszki, uszy i nosy, a także spadek temperatury ciała. Zwierzęta są szczególnie narażone na ten stan w okresie jesienno-zimowym, gdy temperatura nie sprzyja długiemu przebywaniu na zewnątrz. Ponadto szczególną uwagę należy zwrócić na słabsze, chore lub starsze psy i koty, którym zimno może wyrządzić duże szkody.
U kotów temperatura wynosi od 38,1 do 39,2°C, natomiast gdy spada poniżej 37,5°C, jest to powód niepokoju. U psów, natomiast prawidłowa temperatura to około 37,5-39,2 °C, a spadek poniżej 36 °C wymaga natychmiastowej interwencji.
Pierwsza pomoc polega na stopniowym ogrzewaniu zwierzęcia. Należy przenieść je do ciepłego pomieszczenia, owinąć kocem, podać ciepłą wodę do picia i monitorować stan zwierzaka. Jeśli się on nie poprawia, konieczna jest wizyta u weterynarza.
Hipotermia pierwsza pomoc
Pierwszą pomoc należy udzielić każdej osobie w hipotermii. Pierwszym krokiem jest ocena stanu poszkodowanego, ponieważ w zależności od objawów należy podjąć odpowiednie kroki służące pomocą. Ogólną zasadą, o której trzeba pamiętać, jest unikanie zbędnych ruchów poszkodowanego. Nawet najmniejsze ruchy osoby poszkodowanej powodują przemieszczanie się krwi w zimniejsze rejony ciała i dodatkowo ochładzanie jej. Osobę poszkodowaną należy jednak przenieść w ciepłe, suche miejsce, wolne od wiatru i wilgoci. Proces ocieplania ciała należy przeprowadzać stopniowo. Jeśli ubranie poszkodowanego jest mokre, należy je zdjąć lub pociąć. Ogrzewanie warto zacząć od okolic pleców, szyi i głowy, i delikatnie przechodzić na kolejne obszary. Warto skorzystać z koców, zwykłych i ratunkowych, i innych materiałów, które ogrzeją wychłodzonego poszkodowanego. To są podstawy, ale co robić w zależności od konkretnej sytuacji i stanu pacjenta?
Przy łagodnych objawach, gdy poszkodowany jest przytomny, podstawą jest miarowe ocieplanie. Poszkodowanemu może podać ciepłe i słodkie napoje, ale nigdy alkohol. Należy poszukać ciepłego miejsca i stale ogrzewać poszkodowanego.
Jeśli objawy hipotermii są umiarkowane, nie trzeba rozbierać pacjenta, podstawą jest ogrzewanie i ułożenie poszkodowanego w pozycji z podkurczonymi kończynami, co pozwoli zapobiec spadkowi temperatury ciała. Jeśli poszkodowany jest przytomny, można mu podawać ciepłe i słodkie płyny. Najlepiej zaprowadzić poszkodowanego do lekarza lub wezwać pomoc.
Gdy stan pacjenta jest krytyczny, należy postępować tak, jak w przypadku objawów umiarkowanych, nie wolno jednak wlewać poszkodowanemu do ust żadnych płynów. W tym przypadku podstawą jest zadzwonienie po służby ratunkowe i dokładne opisanie sytuacji lub poproszenie innych osób, aby to zrobiły. Profesjonalna pomoc medyczna może uratować poszkodowanemu życie. Jeśli zauważysz, że poszkodowany nie oddycha, przejdź do reanimacji.
Leczenie hipotermii
Leczenie hipotermii zależy od jej stopnia i stanu zdrowia pacjenta. Podstawą jest przywrócenie prawidłowej temperatury ciała, stabilizacja wszystkich funkcji życiowych i zapobieganie ewentualnym powikłaniom. W warunkach szpitalnych leczeniem zajmuje się personel medyczny, który reaguje odpowiednio w przypadku sytuacji pacjenta. Czas hospitalizacji określają specjaliści. Kluczem jest ogrzewanie pacjenta i monitorowanie jego stanu.
Czy hipotermia jest niebezpieczna?
Tak. Hipotermia jest bardzo niebezpieczna, jeśli nie zostanie przeprowadzona pierwsza pomoc, a następnie obserwacja pacjenta i odpowiednie leczenie. Hipotermia może prowadzić do niewydolności narządów, zatrzymania krążenia, a nawet śmierci. Jeśli odpowiednio szybko nie zareagujemy, osoba poszkodowana może zginąć z wychłodzenia. Z tego powodu tak ważna jest znajomość zasad pierwszej pomocy. Nie przechodźmy obojętnie, jeśli widzimy osobę w pomocy. Nasza pomoc i wykonanie telefonu ratunkowego, może uratować komuś życie.
Hipotermia jest niebezpieczna zarówno w swojej najgroźniejszej wersji, jak i w łagodnej. Pacjenci, szczególnie dzieci i osoby starsze, wymagają obserwacji i opieki specjalistów, co zwiększy ich szansę na pełny powrót do zdrowia.
