Odmrożenia mogą pojawić się szybciej, niż się spodziewamy. Ekspozycja na niską temperaturę, wilgoć i wiatr przy nieodpowiednim przygotowaniu może wiązać się z poważnymi problemami zdrowotnymi. Odmrożenia najczęściej dotyczą dłoni, stóp, nosa, policzków i palców, a ich nasilenie określają różne stopnie odmrożeń, od powierzchownych zmian, aż po ciężkie odmrożenie 3 stopnia i odmrożenia 4 stopnia. Pierwsze objawy odmrożenia są często bagatelizowane, co może prowadzić do poważnych powikłań i trudniejszego leczenia. Dowiedz się, jak powinna wyglądać pierwsza pomoc przy odmrożeniach i jak rozpoznać pierwsze objawy.
- Odmrożenia co to
- Co sprzyja powstawaniu odmrożeń?
- Stopnie odmrożeń
- Objawy odmrożenia
- Odmrożenia pierwsza pomoc
- Domowe sposoby na odmrożenia
- Najlepsza maść na odmrożenia
- Czy odmrożenia znikają?
- Odmrożenia po kriokomorze
Odmrożenia co to
Odmrożenia skóry to uszkodzenia tkanek, do których dochodzi w wyniku długotrwałego działania niskiej temperatury. Powstają na skutek mechanizmu, podczas którego dochodzi do zaburzenia krążenia i zmian martwiczych w skórze i głębiej położonych strukturach. Na skutek odmrożeń płyny obecne w tkankach mogą zamarzać, a po ich rozmrożeniu dochodzi do stanu zapalnego i obrzęku. Stopień uszkodzenia jest tym bardziej dotkliwy, im niższa jest temperatura. Ale odmrożenia łatwiej jest dostać, gdy do niskiej temperatury dochodzi silny wiatr, czy wilgotne powietrze.
Co ciekawe, do odmrożeń może dojść także w wyniku bezpośredniego kontaktu z lodem lub z bardzo zimnym metalem. Odmrożenia najczęściej dotyczą takich obszarów, jak nasze ręce, czy nogi, a odmrożenia twarzy, odmrożone palce, czy dłonie i stopy nie są rzadkością. Odmrożenia stóp oraz odmrożone palce u nóg pojawiają się zazwyczaj podczas przebywania w mokrym lub zbyt ciasnym obuwiu, które dodatkowo ogranicza dopływ krwi. Z kolei odmrożenie dłoni oraz odmrożenia twarzy, w tym nosa, policzków czy uszu, są typowe dla ekspozycji na silny wiatr i mróz, zwłaszcza przy braku odpowiedniej ochrony.
Odmrożenia stóp, palców, dłoni i twarzy
Odmrożenia stóp występują bardzo często. Nasze dolne kończyny są słabiej ukrwione i trudniej jest utrzymać je w cieple, szczególnie przy niskich temperaturach. Jeśli długo przebywamy na dworze, a nasze buty przemokły, ryzyko wystąpienia odmrożenia jest bardzo duże. Odmrożone palce u rąk i nóg występują równie często, jak w przypadku odmrożenia stóp. Palce, z racji, iż są drobne szybko tracą ciepło, a jeśli czujemy ból, pieczenie, utratę czucia, a następnie zmianę koloru, może to oznaczać właśnie odmrożenie.
W przypadku dłoni jest podobnie. Pierwsze objawy to przede wszystkim blednięcie skóry i ból, który nasila się podczas ogrzewania. Nasze dłonie wymagają szczególnej ochrony, ponieważ pełnią kluczową funkcję w precyzyjnych ruchach i są wyjątkowo wrażliwe na niskie temperatury. Z kolei odmrożenia twarzy dotyczą najczęściej nosa, policzków i uszu, czyli miejsc najbardziej narażonych na działanie mrozu i wiatru. Skóra w tych rejonach jest cienka, dlatego szybciej reaguje na wychłodzenie, a objawy odmrożeń pojawiają się już po krótkim kontakcie z temperaturą poniżej zera. Ochrona każdego z tych miejsc podczas mrozów jest niezwykle istotna i powinna być priorytetem przy wychodzeniu na dwór.
Co sprzyja powstawaniu odmrożeń?
Powstawaniu odmrożeń sprzyja przede wszystkim niska temperatura. Istnieją jednak także inne czynniki, które znacząco zwiększają ryzyko powstania tego typu uszkodzenia tkanek. Ryzyko rośnie, gdy skóra jest wilgotna, a ciało nie jest odpowiednio zabezpieczone przed wiatrem, który dodatkowo przyspiesza utratę ciepła i nasila odmrożenie skóry. Wśród czynników, które sprzyjają powstawaniu odmrożeń wymienia się także ubranie, które nas uciska, wywołując szybsze krążenie krwi. Zbyt ciasne buty lub rękawiczki mogą upośledzać krążenia, więc na mróz warto wybrać lepsze opcje z naszej szafy. Na odmrożenia narażone są szczególnie miejsca, w których skóra przylega bezpośrednio do kostek. Z tego powodu najczęściej odmrożenia dotyczą palców, nosa, czy uszu.
Co ciekawe, człowiek głodny, odwodniony i zmęczony jest również bardziej narażony na odmrożenia. Ponadto osoby starsze, a także z takimi chorobami jak cukrzyca, czy choroby układu krążenia mogą częściej dostawać odmrożeń skóry. Alkohol, mimo powszechnej opinii jest również jednym z czynników, który może doprowadzić do odmrożenia, jeśli spożywamy go zbyt dużo podczas mrozu.
Warto pamiętać, że odmrożenia mogą wystąpić nie tylko podczas silnych mrozów. Nawet niewielki spadek temperatury poniżej zera, przy towarzyszącym wietrze lub wilgoci, może doprowadzić do poważnych uszkodzeń, takich jak odmrożenia palców u nóg, czy odmrożenia twarzy.
Stopnie odmrożeń
Przy klasyfikacji odmrożeń stosuje się 4-stopniowy podział.
Odmrożenie 1 stopnia
Przy odmrożeniach pierwszego stopnia głównym objawem jest zaczerwienienie skóry. Co więcej, skóra wyraźnie blednie i sinieje. Objawom tym towarzyszy uczucie drętwienia, mrowienia i lekki obrzęk. Ten stopień odmrożeń nie prowadzi do martwicy tkanek, ale może powodować znaczący dyskomfort, zwłaszcza w sytuacji długotrwałego kontaktu z zimnem. Kluczowe jest monitorowanie zmian, ponieważ nieprawidłowa pielęgnacja może pogorszyć stan naskórka, nawet jeśli odmrożenie 1 stopnia na początku wydaje się niegroźne.
Odmrożenie 2 stopnia
Odmrożenia 2 stopnia sięgają głębokich partii naskórka i wiążą się z pojawieniem się pęcherzy wypełnionych treścią surowiczą. Tego typu odmrożenie stopnie mocno różni od postaci powierzchownej, ponieważ uszkadzane są głębsze warstwy naskórka, a proces gojenia trwa dłużej. Oprócz tego wokół pęcherzy można zaobserwować powiększający się obrzęk i zasinienie. W tym przypadku konieczna jest ostrożna pielęgnacja, unikanie przebijania pęcherzy oraz stosowanie preparatów wspierających regenerację, aby ograniczyć ryzyko zakażenia.
Odmrożenie 3 stopnia
Odmrożenie 3 stopnia sięga głębokich warstw podskórnych, czasami dociera także do kości. Skutkiem tego stopnia odmrożenia jest martwica i powiększające się pęcherze wypełnione krwistym płynem. Skóra może przybierać siny, niebieskawy lub czarny odcień, co wskazuje na poważne zaburzenia ukrwienia. Odmrożenie 3 stopnia jest poważne, a pierwotne gojenie się jest niemożliwe. Leczenie odmrożeń na tym etapie wymaga bezwzględnej konsultacji medycznej, a niekiedy także hospitalizacji.
Odmrożenie 4 stopnia
Odmrożenie 4 stopnia to najcięższe stadium odmrożenia. Dochodzi wtedy do głębokiej martwicy, która obejmuje skórę, warstwy podskórne, tkanki i kości. Odmrożone palce, dłonie lub stopy mogą całkowicie stracić swoje funkcję. Odmrożenie 4 stopnia wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej, specjalistycznego leczenia oraz obserwacji w warunkach szpitalnych. Konsekwencje mogą być trwałe, a w skrajnych przypadkach konieczna bywa amputacja uszkodzonych tkanek. To poważny stan, który wskazuje, jak niebezpieczne mogą być nieleczone lub zbyt późno rozpoznane odmrożenia.
Objawy odmrożenia
Objawy odmrożenia zależą od jego nasilenia i od stopnia odmrożenia. Wśród najczęstszych objawów odmrożenia wymienia się:
- drętwienie, mrowienie, uczucie pulsowania skóry,
- zimna i blada skóra,
- zaczerwienienie i obrzęk skóry,
- pęcherze.
Odmrożenia pierwsza pomoc
Pierwsza pomoc przy odmrożeniach powinna skupiać się przede wszystkim na ochronie przed dalszym wyziębieniem organizmu. Jeśli odczuwamy pierwsze objawy odmrożenia, należy jak najszybciej udać się do ciepłego pomieszczenia, zdjąć mokrą odzież i buty, i spróbować stopniowo ogrzać całe ciało i odmrożone miejsca. Dobrym pomysłem jest wykorzystanie okładów z ciepłą lub letnią wodą – jej temperaturę można stopniowo zwiększać, lub za pomocą ciepłego koca. Aby rozgrzać cały organizm od środka warto wybrać ciepłe napoje lub zupy.
Odmrożenia należy skonsultować z lekarzem. Przy odmrożeniu 3 stopnia i 4 stopnia konieczna jest pomoc specjalistyczna. Jeśli zauważysz osobę, u której podejrzewasz odmrożenie, wezwij pogotowie ratunkowe.
Domowe sposoby na odmrożenia
Domowe sposoby na odmrożenia mogą przynieść ulgę, szczególnie przy powierzchownych odmrożeniach, ale powinny być stosowane z głową. Podstawą, także w domowych metodach radzenia sobie z odmrożeniami jest stopniowe ocieplania uszkodzonych miejsc. Odmrożone dłonie i stopy można moczyć w letniej lub ciepłej, ale nie gorącej, wodzie, lub zrobić okłady z ciepłej oliwy z oliwek. Warto zadbać o dobre nawilżenie skóry, które można uzyskać nie tylko poprzez użycie oliwki, ale także kremów i maści.
Najlepsza maść na odmrożenia
Maść na odmrożenia może być stosowana bez konieczności konsultacji z lekarzem, jeśli doszło do odmrożenia 1 stopnia. W tym przypadku dobrze sprawdzą się preparaty, których zadaniem jest regeneracja naskórka i poprawa mikrokrążenia. Przed nałożeniem kremu warto delikatnie ocieplić odmrożone miejsce, unikając przy tym nadmiernego pocierania skóry. Najlepsza maść na odmrożenia będzie natłuszczać skórę, działać kojąco i regenerować tkankę.
W niektórych sytuacjach rekomenduje się preparaty z antybiotykiem, szczególnie jeśli istnieje możliwość nadkażenia bakteryjnego. Z kolei w przypadku lżejszych odmrożeń korzystne efekty przynoszą preparaty wspierające regenerację, a jako wsparcie w leczeniu stosuje maści z naturalnych składników np. z wyciągiem z żywokostu, mentolem i kamforą, które wspomagają regenerację, ale nie powinny być aplikowane na uszkodzoną ranę.
Czy odmrożenia znikają?
To, czy odmrożenia znikają całkowicie zależy od ich stopnia i głębokości uszkodzenia skóry. Odmrożenia 1 stopnia dotyczą powierzchownych warstw skóry i zazwyczaj mijają samoistnie, kiedy skóra przestaje być narażona na działanie niskich temperatur. Odmrożenia 2 stopnia czasami wymagają stosowania specjalistycznych kremów i maści na odmrożenia. Stan tkanki zależy do przypadku odmrożenia i od osoby, której dotknęło. Z tego powodu warto skontaktować się ze specjalistą i dobrać leczenie do indywidualnego przypadku. Odmrożenia 3 stopnia oraz odmrożenia 4 stopnia to poważne stany, które mogą prowadzić do powstania blizn, zaburzeń czucia i przewlekłych problemów naczyniowych, czy martwicy tkanek, która powoduje, że powrót do normalności jest raczej niemożliwy. Z tego powodu tak ważne jest, aby jak najwcześniej wdrożyć leczenie odmrożeń.
Odmrożenia po kriokomorze
Odmrożenia po kriokomorze oraz odmrożenie po kriolipolizie należą do rzadkich, ale możliwych powikłań wynikających z nieprawidłowego przeprowadzenia zabiegu lub indywidualnej reakcji skóry na ekstremalnie niską temperaturę. Krioterapia, czyli leczenie zimnem działa pozytywnie na krążenie krwi, odżywia tkanki i redukuje napięcie mięśni. Co więcej, podczas zabiegu uwalniają się endorfiny, które mogą mieć właściwości przeciwbólowe. Do odmrożeń po krioterapii może dojść, jeśli czas ekspozycji zostanie przekroczony lub gdy urządzenia nie utrzymuje odpowiedniej temperatury.
Kriolipoliza działa inaczej. Polega na zamrażaniu tkanki tłuszczowej, która jest następnie usuwana z organizmu przez układ limfatyczny. W zabiegu wykorzystuje się specjalną głowicę, która używa temperatury około -10°C i powoduje krystalizację trójglicerydów, które układ limfatyczny eliminuje w ciągu kilku tygodniach. Metodę tą stosują osoby chcące wymodelować swoją sylwetkę, szczególnie w miejscach z nadmiarem tkanki tłuszczowej, np. na brzuchu, udach, ramionach, biodrach. Podczas kriolipolizy jeden obszar zostaje schłodzony punktowo, co może prowadzić do odmrożenia, jeśli głowica zabiegowa została niewłaściwie ustawiona.
Bibliografia:
- Odmrożenia – pierwsza pomoc pod okiem Sanepidu, portal gov.pl.
- Frostbite, Cleveland Clinic.
- Mazur P., Causes of injury in frozen and thawed cells, Fed Proc 24(suppl 14–15):5, 1965.
- Polańska A., Odmrożenia (odmroziny), Medycyna Praktyczna, 2017.
- Giedroyć A., Jak skutecznie leczyć głębokie odmrożenia?, Medical Tribune.
