Awitaminoza to poważny stan, który wiąże się z brakiem kluczowych witamin w organizmie. Wpływa on na funkcjonowanie całego organizmu i może mieć różne przyczyny – od nieprawidłowej diety, poprzez działanie leków, aż po choroby wchłaniania składników odżywczych i witamin. Awitaminoza ma także różne objawy, które zależą od rodzaju brakującej witaminy. Objawy awitaminozy mogą dotyczyć całego organizmu, a także konkretnych problemów, np. suchej skóry, uczucia zmęczenia, czy braku koncentracji. Dowiedz się, jak zdiagnozować awitaminozę, na jakie objawy zwracać uwagę i jak ją wyleczyć.
- Awitaminoza co to?
- Przyczyny awitaminozy
- Awitaminoza objawy
- Objawy awitaminozy a witamina A, B, C, D, K
- Awitaminoza a hipowitaminoza – czym się różnią?
- Leczenie awitaminozy
Awitaminoza co to?
Awitaminoza to stan, do którego dochodzi do w wyniku długotrwałego niedoboru witamin w organizmie człowieka. Prowadzi to do zaburzenia procesów metabolicznych i licznych problemów zdrowotnych. Organizm, którego dotyczy awitaminoza nie otrzymuje witamin niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania różnych układów w naszym organizmie, w tym układu nerwowego, immunologicznego, krwionośnego, czy pokarmowego. Warto zrozumieć, co to jest awitaminoza i czym różni się od zwykłych zaburzeń w poziomie witamin.
Należy uważać na ten stan, ponieważ awitaminoza może być bardzo szkodliwa w skutkach. Awitaminoza witaminy D prowadzi do poważnego osłabienia kości i problemów z odpornością, natomiast awitaminoza witaminy B wiąże się z suchością błony śluzowej, czy pękającymi kącikami ust. Z kolei awitaminoza witaminy A lub E ujawnia się przez takie objawy skórne jak łuszczenie się naskórka, trądzik, czy nadmierna suchość skóry.
Przyczyny awitaminozy
Awitaminoza nie pojawia się nagle. Jest efektem długotrwałego braku dostarczania organizmowi niezbędnych do życia witamin lub zaburzeń w ich przyswajaniu. Przyczyny awitaminozy i ich rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki i odpowiedniego leczenia pacjenta.
Do awitaminozy najczęściej dochodzi w wyniku błędów żywieniowych. Stosowanie diety ubogiej w różnorodne i nieprzetworzone produkty – szczególnie warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, roślinne tłuszcze i zdrowe białka, powoduje, że nasz organizm nie otrzymuje odpowiedniej ilości witamin.
Kolejną przyczyną awitaminozy są zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Dochodzi do nich w wyniku chorób jelit, trzustki lub wątroby, czy takich schorzeń jak celiakia, czy zespół jelita drażliwego. W takich przypadkach organizm nie jest w stanie wykorzystać składników odżywczych, które są mu dostarczane.
Wśród możliwych przyczyn awitaminozy należy wymienić także nadużywanie alkoholu, który zaburza metabolizm niektórych witamin. Stosowanie niektórych leków może powodować podobny mechanizm. Częstą przyczyną bywa także długotrwały stres, przewlekłe choroby lub okresy zwiększonego zapotrzebowania organizmu, takie jak ciąża, laktacja czy rekonwalescencja po chorobie. W takich momentach zapotrzebowanie na witaminy rośnie, a ich niedostateczna podaż może szybko doprowadzić do zaburzeń metabolicznych.
Jakie są przyczyny awitaminozy?
- Nieprawidłowa dieta,
- Niezbilansowana dieta,
- Zaburzenia wchłaniania,
- Choroby wątroby i przewodu pokarmowego,
- Stosowanie niektórych leków,
- Nadużywanie alkoholu,
- Niedożywienie i wyniszczenie organizmu,
- Podeszły wiek,
- Ciąża,
- Dieta eliminacyjna, np. dieta wegetariańska i wegańska,
- Zaburzenia autoimmunologiczne,
- Niedostateczna ekspozycja na słońce,
- Niezdrowy styl życia.
Awitaminoza objawy
Objawy awitaminozy są bardzo zróżnicowane, ponieważ zależą od tego, jakiej witaminy brakuje w organizmie. Często rozwijają się one stopniowo i czasami mogą być mylone z innymi problemami zdrowotnymi. Brak jednej lub kilku witamin wpływa negatywnie na funkcjonowanie całego organizmu – od układu nerwowego, przez skórę, aż po błony śluzowe i narządy wewnętrzne.
Najczęstsze objawy awitaminozy obejmują ogólne osłabienie, problemy z koncentracją, bóle głowy, spadek odporności, bezsenność i pogorszenie samopoczucia. Często pojawia się także uczucie przewlekłego zmęczenia, apatia czy drażliwość, co bywa konsekwencją niedoboru witamin z grupy B oraz witaminy D. Osoby z awitaminozą mogą zauważyć również łamliwość włosów i paznokci, a także wolniejsze gojenie się ran.
Objawy awitaminozy w jamie ustnej
Jednym z miejsc, w których objawy niedoboru witamin są szczególnie widoczne, jest jama ustna. Awitaminoza w jamie ustnej może objawiać się suchością, pieczeniem i bolesnymi nadżerkami. Często dochodzi do pękania kącików ust, czyli tzw. zajadów, a także zapalenie błony śluzowej, czy przerostu dziąseł. Awitaminoza w jamie ustnej może być spowodowana niedoborem witamin z grupy B, szczególnie witaminy B2 i B3, a także witaminy C. U pacjentów często pojawia się także awitaminoza języka. Na skutek tego stanu język jest zaczerwieniony i czasami bolesny.
Awitaminoza objawy skórne
Objawy skórne awitaminozy są jednymi z najbardziej widocznych. Przy awitaminozie skóra staje się sucha, szorstka i podatna na podrażnienia. Witaminy, których brak odpowiada za taki stan to witamina A i E, których niski poziom w organizmie związany jest z rogowaceniem naskórka i nadmierną suchością oraz witaminy z grupy B, których brak powoduje podrażnienia skóry.
Objawy awitaminozy a witamina A, B, C, D, K
Objawy awitaminozy w dużej mierze zależą od tego, jakiej witaminy brakuje w naszym organizmie.
Witamina A
Zbyt niski poziom witaminy A w naszym organizmie może wiązać się z takimi objawami jak:
- gorsze widzenie i zaburzenia widzenia, np. kurza ślepota,
- suchość oczu,
- suchość i łuszczenie się skóry,
- spadek odporności i częstsze infekcje,
- problemy skórne, np. trądzik,
- problemy z płodnością,
- zahamowanie wzrostu u osób młodych.
Witamina B1
Niedobór witaminy B1, czyli tiaminy można zdiagnozować na podstawie badań krwi i takich symptomów jak:
- ogólne zmęczenie, drażliwość, zaburzenia nastroju,
- problemy z koncentracją,
- zaburzenia pamięci,
- osłabienie siły mięśni,
- mrowienie i drętwienie kończyn,
- zaburzenia równowagi,
- brak apetytu,
- rozwój takich chorób jak beri-beri, czy zespół Wernickego-Korsakowa.
Witamina B2
Mimo, iż niedobór lub awitaminoza witaminy B2 nie jest powszechny, może pojawiać się u osób starszych, sportowców i osób nadużywających alkohol. Do objawów zalicza się: pękania kącików warg, zapalenia skóry, pogorszenie i problemy ze wzrokiem, niedokrwistość, a u dzieci także spadek masy ciała.
Witamina B3
Witamina B3, czyli niacyna lub pelagra jest dostępna w wielu produktach pochodzenia zwierzęcego, ale znajdzie się także w produktach roślinnych. Jej niedobór nie jest częsty, ale może objawiać się poprzez: zapalenie skóry i błon śluzowych jamy ustnej, problemy neurologiczne, np. zaburzenia orientacji, stany lękowe, czy depresja, nudności i wymioty, czy biegunka. Jeśli stan jest nieleczony może bardzo poważnie wpłynąć na zdrowie pacjenta, a nawet doprowadzić do śmierci.
Witamina B6
Awitaminoza witaminy B6 objawia się na takie sposoby jak:
- spadek odporności,
- anemia,
- zaburzenia snu,
- problemy z koncentracją,
- mrowienie i drętwienie kończyn,
- zmiany skórne,
- łupież,
- wypadania włosów,
- nerwowość,
- pogorszenie nastroju,
- kamica nerkowa.
Witamina B9
Awitaminoza witaminy B9 jest niebezpieczna szczególnie w przypadku kobiet planujących ciążę. Brak kwasu foliowego może doprowadzić do zaburzeń u rozwijającego się płodu. U kobiet awitaminoza witaminy B9 wiążę się z takimi objawami jak:
- przewlekłe zmęczenie,
- obniżenie odporności,
- duszności,
- kołatanie serca,
- bóle głowy,
- zaburzenia koncentracji,
- mrowienie i drętwienie kończyn,
- pogorszenie nastroju,
- stany depresyjne,
- anemia,
- schorzenia neurologiczne,
- miażdżyca,
- u kobiet ciężarnych: zwiększone ryzyko wad wrodzonych płodu, w tym bezmózgowie, rozszczep kręgosłupa, wady serca, ryzyko przedwczesnego porodu, niska masa urodzeniowa dziecka.
Awitaminoza witaminy B12
Awitaminoza witaminy B12 wiążę się z takimi objawami jak:
- anemia,
- spadek apetytu,
- pieczenie i zapalenie języka,
- częste zaparcia lub biegunki,
- nudności,
- problemy z równowagą,
- problemy z pamięcią,
- zaburzenia czucia,
- drętwienie i mrowienie kończyn,
- niedowład kończyn
- pogorszenie widzenia,
- nietrzymanie moczu,
- depresja,
- impotencja,
- problemy z płodnością.
Witamina C
Awitaminoza w przypadku witaminy C prowadzi do szkorbutu, czyli głębokiego braku witaminy, który obecnie występuje bardzo rzadko. Do objawów awitaminozy witaminy C zalicza się:
- zapalenie dziąseł, krwawienie z dziąseł i wypadania zębów,
- siniaki,
- wolne gojenie się ran,
- bardzo silne osłabienie organizmu,
- anemia,
- owrzodzenie języka i błon śluzowych,
- bóle mięśni i stawów,
- problemy natury psychicznej, np. depresja, zaburzenia nastroju,
- ryzyko chorób serca.
Awitaminoza witaminy D
Witamina D zwana także witaminą słońca jest wytwarzana w naskórku z prowitaminy pod wpływem promieniowania UVB, a w mniejszych ilościach dostarczana z pożywieniem, głównie z tłustych ryb, jaj i produktów mlecznych. Jej niedobór jest więc powszechny w polskiej populacji. Awitaminoza witaminy D prowadzi do takich objawów jak:
- obniżenie odporności,
- zmniejszenie mineralizacji kości, bóle kostno-stawowe,
- złamania kości,
- osteoporoza,
- przewlekłe zmęczenie,
- zaburzenia nastroju.
Witamina K
Z uwagi na to, że witamina K uczestniczy w krzepnięciu krwi, jej awitaminoza powoduje zaburzenia krzepliwości. Może się objawiać także poprzez długi czas gojenia się ran, krwotoki, krwawienia z nosa, przewodu pokarmowego, dróg moczowych, obfite miesiączki, łatwe powstawania siniaków, zaburzenia pracy jelit, spadek gęstości mineralnej mięśni i osłabienie uwapnienia układu szkieletowego, co sprzyja łamliwości kości i może prowadzić do osteoporozy. Brak witaminy K może być również związany ze zwiększonym ryzykiem występowania chorób serca i chorób nowotworowych. Jest także niebezpieczny w przypadku kobiet w ciąży i planujących ciążę.
Awitaminoza a hipowitaminoza – czym się różnią?
Hipowitaminoza i awitaminoza to dwa różne stany organizmu związane z niskim poziomem witamin. Awitaminoza to całkowity brak określonej witaminy w organizmie, natomiast hipowitaminoza to częściowy niedobór tej witaminy. Objawy hipowitaminozy, w porównaniu z awitaminozą są często łagodniejsze, a jej leczenie prostsze. W praktyce dużo częściej spotkamy się właśnie z hipowitaminozą, ponieważ całkowity brak witamin zdarza się stosunkowo rzadko. Warto jednak pamiętać, że długotrwała hipowitaminoza może prowadzić do awitaminozy, jeśli niedobór nie zostanie uzupełniony.
Leczenie awitaminozy
Po zdiagnozowaniu awitaminozy pierwszym krokiem powinno być znalezienie jej przyczyny. Leczenie awitaminozy będzie wyglądało inaczej u każdego pacjenta. Z tego powodu powinno być odpowiednio dopasowane do danej sytuacji. Ogólną wytyczną przy awitaminozie jest oczywiście uzupełnienie niedoborów za pomocą suplementacji. Ważna jest jednak także dobrze dobrana dieta i zdrowy styl życia. W zależności od rodzaju niedoboru i jego nasilenia, leczenie może przebiegać w sposób stopniowy lub wymagać interwencji medycznej. Leczenie awitaminozy wymaga, więc bardzo kompleksowego podejścia. Chodzi o uzupełnienie niedoborów, ale także nauczenie pacjenta co robić, aby więcej do nich nie dochodziło. Z tego powodu ważna jest także edukacja żywieniowa i odpowiednie działania profilaktyczne.
