Rozrusznik serca to urządzenie, które ratuje życie pacjentów w każdym wieku. Nowoczesny kardiostymulator stabilizuje rytm serca i zapobiega groźnym skokom tętna, co zmniejsza ryzyko chorób i powikłań. Choć wszczepienie rozrusznika serca brzmi poważnie, sam zabieg jest rutynowy, a kardiostymulator działa w sposób niemal niezauważalny. Dowiedz się, jak wygląda i jak działa rozrusznik serca, jak wygląda życie z urządzeniem i co można, a czego nie można robić z rozrusznikiem. Poznaj także odpowiedzi na najpowszechniejsze pytania dotyczące życia z rozrusznikiem serca.
- Co to jest rozrusznik serca i jak działa stymulator serca?
- Wszczepienie rozrusznika serca – kiedy jest konieczne i jak przebiega?
- Skutki uboczne po wszczepieniu rozrusznika serca
- Rozrusznik serca czego nie wolno robić?
- Rozrusznik serca a śmierć
- Życie po wszczepieniu rozrusznika serca
- Rozrusznik serca cena
Co to jest rozrusznik serca i jak działa stymulator serca
Rozrusznik serca, znany także pod nazwą stymulator serca lub kardiostymulator to urządzenie medyczne, które służy do wspomagania pracy serca. Stosuje się go u osób z zaburzeniami rytmu mięśnia sercowego, a jego podstawowym zadaniem jest utrzymanie prawidłowego tempa i regularności uderzeń serca. Jak działa stymulator serca? Rozrusznik wysyła do mięśnia sercowego impulsy elektryczne, które rozpoczynają skurcze serca. Dodatkowo zapobiega zbyt wolnemu rytmowi, czy zatrzymaniu akcji serca. Jest on stosowany, gdy naturalny system przewodzenia nie działa prawidłowo i musi być wspomagany.
Istnieje kilka rodzajów rozruszników serca, które są dobierane indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta. Najczęściej stosowane są cztery typy stymulatorów serca: jedno-, dwu- i trójjamowe oraz rozruszniki typu ICD, stosowane u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością mięśnia sercowego. Pozostałe trzy rozruszniki mają odpowiednio jeden, dwa i trzy przewody elektrodowe. Rozruszniki jednojamowe stosowane są w sytuacjach, gdy konieczne jest stymulowanie wyłącznie jednego obszaru serca. Kardiostymulatorów dwujamowych używa się, aby stymulować dwa obszary serca, a trójjamowe stymulatory serca są dedykowane pacjentom z niewydolnością serca i zaburzeniami przewodzenia w obu komorach i przedsionkach.
Jak wygląda rozrusznik serca?
Kardiostymulator jest urządzeniem zasilanym na baterię, której żywotność trwa od około 5. do kilkunastu alt. Składa się z dwóch głównych części: generatora impulsów oraz przewodów z elektrodami. Generator odpowiada za wytwarzanie impulsów i stałą analizę pracy serca pacjenta. Natomiast elektrody umieszczane, które przekazują impulsy, są umieszczone w jamach serca, a ich liczba zależy od rodzaju arytmii i choroby pacjenta. Współczesne rozruszniki serca to urządzenia inteligentne, wielkości małego zegarka na nadgarstek. Mają zazwyczaj prostokątny kształt z zaokrąglonymi rogami, ważą około 20-30 gramów, a obudowa urządzenia wykonana jest z tytanu lub jego stopów, ponieważ takie materiały biokompatybilne nie wywołują reakcji alergicznych.
Wszczepienie rozrusznika serca – kiedy jest konieczne i jak przebiega?
Wszczepienie rozrusznika serca to decyzja, którą najczęściej podejmuje kardiolog po analizie wyników EKG, Holtera i echo serca. Zabieg wykonuje się u pacjentów, u których naturalny rytm serca jest nieregularny, zbyt wolny lub zagrażający życiu. Kiedy wiadomo, że potrzebny jest rozrusznik serca? Wśród głównych wskazań do wszczepienia rozrusznika serca, znajdują się:
- Bradykardia, czyli stan zwolnionej akcji serca, gdy mięsień sercowy bije poniżej 60 uderzeń na minutę,
- Choroba węzła zatokowo-przedsionkowego, czyli stan, w którym serce nie jest w stanie wygenerować impulsy i przyspieszyć rytm bicia serca,
- Migotanie przedsionków, czyli nieregularne i szybkie pobudzenie przedsionków, które prowadzi do utraty efektywnych skurczów,
- Blok przedsionkowo-komorowy, czyli utrudnione lub przerwane przewodzenie impulsów.
Rozrusznik serca jest konieczny, gdy u pacjenta występują takie symptomy jak omdlenia, utraty przytomności, zawroty głowy, czy uczucie braku tchu, które jest spowodowane problemami serca. Kardiostymulator może być także niezbędny u pacjentów po zawale.
Jak przebiega wszczepienie stymulatora serca?
Zabieg wszczepienia rozrusznika serca odbywa się na sali operacyjnej lub w pracowni hemodynamicznej i wykonywany jest najczęściej z zastosowaniem znieczulenia miejscowego. Pierwszym krokiem implantacji stymulatora serca jest znalezienie miejsca na wprowadzenie elektrod. Lekarz stosuje układ żylny pacjenta i metodę wenesekcji żyły odpromieniowej lub podobojczykowej, która polega na nacięciu żyły w celu uzyskania dostępu do jej światła. Może się zdarzyć, że u pacjenta ta metoda nie będzie odpowiednia, wtedy lekarz próbuje użyć żyły szyjnej zewnętrznej lub wewnętrznej. Drugim krokiem jest wprowadzenie elektrod poprzez żyłę odpromieniową lub podobojczykową. Następnie w okolicy pod obojczykiem operator wykonuje nacięcie skóry, a mięśniu piersiowym przygotowywana jest przestrzeń, tzw. loża na symulator. W kolejnym kroku lekarz sprawdza parametry elektrod i mocuje je do tkanek przy użyciu plastikowych osłonek i nierozpuszczalnych szwów. Wtedy umieszcza generator i podłącza go do elektrod. Na koniec rana zostaje zszyta. Sam zabieg jest stosunkowo mało inwazyjny i trwa około 60 do 90 minut.
Po zabiegu pacjent musi leżeć kilka lub kilkanaście godzin, a następnego dnia przeprowadza się badanie EKG, a czasami również echo serca oraz dokładne badanie fizykalne. W kolejnych tygodniach po wszczepieniu rozrusznika serca należy unikać wysiłku fizycznego, szczególnie ruchów ręką po stronie implantacji, aby elektrody mogły się ustabilizować.
Skutki uboczne po wszczepieniu rozrusznika serca
Każdy zabieg chirurgiczny, zatem także wszczepienie rozrusznika serca, niesie za sobą ryzyko powikłań i skutków ubocznych. Mimo to implantacja kardiostymulatora jest zabiegiem bezpiecznym, a większość skutków ubocznych ma charakter przejściowy i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia pacjenta. Warto jednak wiedzieć, jakie niepokojące objawy mogą czekać na nas po zabiegu i jak na nie reagować.
Bezpośrednio po zabiegu wszczepienia rozrusznika serca może dojść do obrzęku i zasinienia rany. Rana może również zostać zainfekowana, a także może dojść do krwawienia lub tworzenia się krwiaka. U niektórych pacjentów można także zaobserwować ból głowy, zmęczenie i bóle w klatce piersiowej. Są to jednak objawy, które zwykle bardzo szybko ustępują.
Do głównych powikłań po wszczepieniu rozrusznika serca zalicza się: przebicie mięśnia sercowego, krwotok do opłucnej i odma opłucnowa, a także zator powietrzny. Późniejsze powikłania to m.in.:
- zakażenie rany,
- infekcja loży rozrusznika,
- rozejście się brzegów rany,
- zakrzepowe zapalenie żył,
- owrzodzenie w okolicy rozrusznika.
Powyższe powikłania zwiększają ryzyko wystąpienia zapalenia wsierdzia, co może skutkować niewydolnością serca, stanem zapalnym, a nawet zawałem.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Jeśli, natomiast pacjent po operacji wszczepienia rozrusznika serca zauważy poniższe objawy, powinien natychmiast zgłosić się do lekarze:
- ból, obrzęk, zaczerwienienie w miejscu wszczepienia rozrusznika,
- rozejście się brzegów rany,
- gorączka w okresie po zabiegu,
- wyczuwalne zgrubienia, tkliwość i ból wzdłuż przebiegu żył dolnych.
Wczesne wykrycie problemów pozwala uniknąć poważniejszych komplikacji i zapewnia prawidłową pracę stymulatora. Nowoczesne rozruszniki serca są niezwykle bezpieczne, a skutki uboczne po ich wszczepieniu występują u niewielkiego odsetka pacjentów, zwykle w łagodnej formie.
Rozrusznik serca czego nie wolno robić?
Pacjenci z rozrusznikiem serca mogą prowadzić normalne życie, ale muszą przestrzegać kilku ważnych zasad, aby uniknąć zakłóceń w pracy urządzenia. Czego nie wolno robić z rozrusznikiem serca:
- Unikaj ekspozycji na silne pola elektromagnetyczne,
- Unikaj przykładania urządzeń elektrycznych blisko rozrusznika serca,
- Korzystaj ostrożnie z takich narzędzi jak wiertarki, spawarki, czy piły mechaniczne,
- Unikaj zabiegów medycznych z użyciem diatermii,
- Unikaj rezonansu magnetycznego,
- Unikaj urazów w okolicy klatki piersiowej,
- Unikaj sportów walki oraz sportów ekstremalnych.
Rozrusznik serca a śmierć
Rozrusznik serca pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie mięśnia sercowego, gdy ten nie potrafi samodzielnie utrzymać odpowiedniego rytmu. Nie “ożywi” on jednak serca po zatrzymaniu akcji, ale pomoże zapobiec nagłej śmierci. W sytuacji, gdy dochodzi do nieodwracalnego zatrzymania krążenia, stymulator przestaje działać, ponieważ jego impulsy nie są już odbierane przez nieczynne komórki mięśnia sercowego. Urządzenie nie ma, więc wpływu na sam proces umierania.
Sam zabieg jest bezpieczny, ale jak przy każdej interwencji chirurgicznej może dojść do poważnych komplikacji. W badaniach prowadzonych na osobach z wszczepionym rozrusznikiem serca odnotowano, że w śmiertelność po operacji wynosiła od 3 do 5% wszystkich przypadków. Co ciekawe, badania na temat tej grupy osób dowiodły, że najczęstszymi przyczynami śmierci osób ze wszczepionym kardiostymulatorem były choroby krążenia, nowotwory i choroby układu oddechowego.
Należy również pamiętać, że choć rzadko, może dojść do awarii samego urządzenia, co zwiększa ryzyko poważnych powikłań. Z tego względu kluczowe znaczenie mają regularne wizyty kontrolne po implantacji stymulatora.
Jak długo można żyć z rozrusznikiem serca?
Z rozrusznikiem serca można dożyć późnej starości. Urządzenie nie przyspieszy śmierci, a przeciwnie wspomaga pracę serca, aby to mogło jak najdłużej prawidłowo funkcjonować. Bateria w rozruszniku serca wyczerpuje się po około 5-15 latach, ale po tym czasie można ją wymienić.
Życie po wszczepieniu rozrusznika serca
Osoby z wszczepionym rozrusznikiem serca mogą prowadzić aktywne, normalne życie, jednak istnieją określone zasady, których należy przestrzegać, by uniknąć zakłóceń w prawidłowej pracy urządzenia. Stymulator serca nie tylko stabilizuje rytm serca, ale również poprawia samopoczucie, zwiększa wydolność organizmu i redukuje objawy, takie jak zawroty głowy, czy omdlenia. Po okresie rekonwalescencji pacjent może prowadzić w pełni aktywne życie. Ważne jest jednak, aby regularnie kontrolować działanie rozrusznika w poradni kardiologicznej i być w stałym kontakcie ze swoim lekarzem.
Rozrusznik serca u osób starszych
Rozrusznik serca to dobre rozwiązanie dla osób w każdym wieku, także seniorów. Poprawia on jakość życia i pozwala na większą samodzielność. Z tego powodu implantacja stymulatora jest dobrym i skutecznym rozwiązaniem. Nawet u bardzo wiekowych pacjentów, np. u 90-latków, wszczepienie rozrusznika serca nie stanowi przeciwwskazania, jeśli ogólny stan zdrowia na to pozwala.
Stymulator serca a sposób spania
Jednym z częstych pytań pacjentów po implantacji jest to, jak spać z rozrusznikiem serca. Bezpośrednio po zabiegu zaleca się unikać spania po stronie, po której znajduje się kardiostymulator i najbezpieczniej jest spać na plecach. Dzięki temu możemy zapobiec uciskowy na ranę i problemów z pracą urządzenia. Po pełnym zagojeniu rany pacjent może stopniowo wracać do ulubionych pozycji snu, pamiętając, by unikać długotrwałego ucisku w okolicy urządzenia.
Rozrusznik serca a praca fizyczna
Pacjenci po wszczepieniu rozrusznika serca mogą wrócić do pracy, zaleca się jednak zachowanie umiaru i ograniczenie intensywnej aktywności fizycznej, szczególnie przez pierwsze tygodnie po zabiegu. Po okresie rekonwalescencji możliwa jest praca fizyczna, ale sytuację należy dopasować do każdego pacjenta indywidualnie. Warto jednak pamiętać, że niektóre zawody np. te wymagające kontaktu ze sprzętem wysokiego napięcia mogą być przeciwwskazaniem do wykonywania takich obowiązków.
Czy rozrusznik serca chroni przed zawałem?
Rozrusznik serca nie chroni przed zawałem. Zawał serca wynika najczęściej ze zwężenia lub zamknięcia tętnicy wieńcowej przez obecność skrzepu. Natomiast stymulator serca to urządzenie, które stymuluje pracę serca, aby nie biło ono zbyt wolno. Z tego powodu nie ma wpływu na zawał i nie może ochronić przed nim pacjenta.
Rozrusznik serca a picie kawy
Rozrusznik serca a picie kawy to temat, który interesuje wielu pacjentów. Gdy mamy rozrusznik picie kawy nie jest przeciwwskazaniem. Dlatego także pacjenci po wszczepieniu rozrusznika serca mogą cieszyć się filiżanką swojego ulubionego napoju. Warto jednak pamiętać o umiarze.
Jak przebiega wymiana baterii w rozruszniku serca?
Gdy podczas wizyty kontrolnej lekarz zidentyfikuje, że bateria jest bliska wyczerpaniu, zadecyduje o zabiegu wymiany baterii. Wymiana baterii na rozruszniku serca przebiega w podobny sposób, co założenie rozrusznika, ale trwa krócej. Zabieg wykonywany jest zazwyczaj z zastosowaniem znieczulenia miejscowego. Lekarz wykonuje nacięcie powyżej lub poniżej tego pierwotnego i wymienia starą baterię na nową, pozostawiając przewody w swoim oryginalnym miejscu. Następnie zamyka ranę.
Czy rozrusznik serca może się przesunąć?
Tak, rozrusznik serca może się przesunąć. Zazwyczaj dzieje się to w wyniku nieprawidłowego gojenia się rany, urazu, czy niestosowania się pacjenta do zaleceń lekarskich. Warto uczęszczać na regularne wizyty kontrolne aby wcześnie wykryć powstały problem i go naprawić.
Rozrusznik serca cena
Cena rozrusznika jest zależna od rodzaju urządzenia. Średni koszt stymulatora to od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. W niektórych przypadkach, gdy rozrusznik serca jest niezbędny, pacjenci mogą uzyskać refundowany przez NFZ rozrusznik, za który nie muszą samodzielnie płacić. Ile się czeka na wszczepienie rozrusznika? Na wszczepienie rozrusznika można czekać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Czas oczekiwania zależy do wielu czynników, takich jak stan zdrowia pacjenta i decyzje szpitala.
Bibliografia:
- Sekcja Rytmu Serca Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, „Mam stymulator/ICD. Czy mogę korzystać z …?”.
- Katarzyna Mitręga, Beata Średniawa, „Wskazania do wszczepienia stymulatora serca i kardiowertera-defibrylatora”, Medycyna po Dyplomie.
- Jakub Machejek, Agnieszka Czunko, Barbara Małecka, Jacek Lelakowski, „Współczesny rozrusznik serca: implikacje kliniczne zaawansowania technicznego”, „Przegląd Lekarski” vol. 59.
- British Heart Foundation (BHF) „How does a pacemaker work?”, BHF.
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI, NIH) „Pacemakers: What Are Pacemakers?”, „Pacemakers – Living With a Pacemaker”, NIH.
- Cleveland Clinic, „Permanent Pacemaker”.
